โภชนาการที่ดีในวัยเด็กไม่ได้แปลว่าต้องกินเยอะ แต่หมายถึงกินให้ "ครบและสมดุล" ตามวัย เด็กที่ได้รับสารอาหารเหมาะสมจะเติบโตสมวัย มีภูมิคุ้มกันดี และมีสมาธิในการเรียนรู้ ในทางกลับกัน การกินหวานจัด เค็มจัด หรือขาดความหลากหลาย อาจส่งผลทั้งต่อน้ำหนัก ฟัน และสุขภาพระยะยาว
นมแม่ คืออาหารที่ดีที่สุดใน 6 เดือนแรก
ในช่วง 6 เดือนแรก นมแม่เพียงอย่างเดียวให้สารอาหารครบถ้วนตามที่ทารกต้องการ ทั้งยังมีภูมิคุ้มกันที่ช่วยป้องกันการติดเชื้อ จึงแนะนำให้ทารกกินนมแม่อย่างเดียวจนถึงอายุประมาณ 6 เดือน โดยยังไม่ต้องให้น้ำหรืออาหารอื่น หากมีข้อจำกัดในการให้นมแม่ ควรปรึกษาแพทย์เรื่องทางเลือกที่เหมาะสม
เริ่มอาหารตามวัยหลัง 6 เดือน
เมื่อลูกอายุประมาณ 6 เดือน ระบบย่อยพร้อมรับอาหารอื่นนอกจากนม จึงเริ่มให้ "อาหารตามวัย" ควบคู่กับนมแม่ได้
- เริ่มจากอาหารบดละเอียด เช่น ข้าวบด ผักบด ผลไม้สุกบด ทีละชนิดเพื่อสังเกตการแพ้
- ค่อย ๆ เพิ่มเนื้อสัตว์ ไข่ ตับ และความหยาบของอาหารตามอายุ เพื่อฝึกการเคี้ยว
- ไม่เติมน้ำตาลหรือเกลือในอาหารของทารก ให้ลูกได้รู้จักรสธรรมชาติของอาหาร
อาหารครบ 5 หมู่ และความหลากหลาย
เมื่อลูกโตขึ้น ควรได้อาหารครบทั้ง 5 หมู่ในแต่ละวัน เพื่อให้ได้สารอาหารที่ร่างกายและสมองต้องการ
- หมู่ข้าว-แป้ง ให้พลังงาน เช่น ข้าว ก๋วยเตี๋ยว ขนมปัง
- หมู่เนื้อสัตว์ ไข่ ถั่ว ให้โปรตีนสร้างกล้ามเนื้อและการเจริญเติบโต
- หมู่ผัก ให้วิตามิน ใยอาหาร ช่วยระบบขับถ่าย
- หมู่ผลไม้ ให้วิตามินและรสหวานธรรมชาติแทนขนมหวาน
- หมู่ไขมัน ในปริมาณพอเหมาะ ช่วยดูดซึมวิตามินและให้พลังงาน
- 0–6 เดือน นมแม่อย่างเดียว · หลัง 6 เดือน เริ่มอาหารตามวัยควบคู่นมแม่
- กินครบ 5 หมู่ หลากหลาย และพอเหมาะตามวัย
- เลี่ยงหวานจัด เค็มจัด น้ำอัดลม และขนมกรุบกรอบ
- ดื่มนมและน้ำสะอาดเป็นเครื่องดื่มหลัก
อาหารและเครื่องดื่มที่ควรหลีกเลี่ยง
อาหารบางอย่างให้พลังงานสูงแต่สารอาหารน้อย และอาจติดเป็นนิสัยการกินที่ไม่ดีในระยะยาว
- ของหวานจัด ลูกอม น้ำหวาน และน้ำอัดลม ทำให้ฟันผุและเสี่ยงน้ำหนักเกิน
- อาหารเค็มจัด ขนมกรุบกรอบ และบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปบ่อย ๆ มีโซเดียมสูง
- ของทอดมันจัดและอาหารแปรรูปเป็นประจำ
ควรให้นมและน้ำสะอาดเป็นเครื่องดื่มหลัก แทนเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง
สร้างนิสัยการกินที่ดีตั้งแต่เล็ก
ให้ลูกกินเป็นเวลา นั่งกินพร้อมครอบครัว ไม่ดูจอระหว่างมื้อ และให้พ่อแม่เป็นแบบอย่างในการกินผักผลไม้ นิสัยที่ปลูกฝังในวัยเด็กมักติดตัวไปจนโต
สัญญาณที่ควรพาลูกพบแพทย์
- น้ำหนักไม่ขึ้นหรือลดลง หรือน้ำหนัก/ส่วนสูงต่ำกว่าเกณฑ์ตามวัย
- ตัวเล็กกว่าเกณฑ์ชัดเจน หรือกราฟการเจริญเติบโตเปลี่ยนทิศผิดปกติ
- เบื่ออาหารเรื้อรัง กินได้น้อยมากต่อเนื่อง
- มีอาการแพ้อาหาร เช่น ผื่น บวม อาเจียน หรือถ่ายเหลวหลังกินอาหารบางชนิด
- อ่อนเพลีย ซีด หรือเจ็บป่วยบ่อยผิดปกติ
คลินิกแพทย์อภิเดชดูแลสุขภาพเด็ก ตรวจสุขภาพ ประเมินการเจริญเติบโต และให้บริการวัคซีนเด็ก โดยแพทย์ หากกังวลเรื่องน้ำหนัก ส่วนสูง หรือการกินของลูก สามารถปรึกษาเพื่อรับคำแนะนำด้านโภชนาการที่เหมาะกับลูกแต่ละคนได้